Na ons uitstapje om Besançon te bezoeken afgelopen mei, waren we in juli terug met de favoriete fotograaf in het departement Doubs (in de regio Bourgogne-Franche-Comté) om de Saline Royale d’Arc-et-Senans te ontdekken. Deze plek, die uiterst belangrijk is in de geschiedenis van de architectuur, is nota bene een van de eerste die ik bestudeerde toen ik aan de kunstacademie in Lyon studeerde. En ik zie onze professor van destijds er nog steeds met veel passie over praten! Ik was dus super blij dat ik ook de kans kreeg om er zelf heen te gaan en dit juweeltje te ontdekken.
De Saline royale d’Arc-et-Senans is een oude zoutfabriek (het witte goud zoals het destijds werd genoemd, omdat 46% van de staatsinkomsten uit de zoutbelasting ‘la gabelle’ kwam), gebouwd in 1773 op verzoek van Lodewijk XV. Sinds 1340 was zout namelijk een koninklijk monopolie en de zoutziederijen waren dus eigendom van de koning. Het zout dat hier werd geproduceerd, was afkomstig van de zoute sedimenten uit de stad Salins-les-Bains, via een pijpleiding van 22 km die de pekel transporteerde. De keuze om deze industriële stad in de 18e eeuw op deze plek te vestigen, is natuurlijk een strategische keuze, want de locatie bevindt zich ideaal tussen Besançon, Zwitserland en Dole. Maar de Saline is ook het meesterwerk van de favoriete architect van de ‘ferme générale’ en groot visionair van de Verlichting, Claude Nicolas Ledoux.
Er staan 11 gebouwen op het fabrieksterrein en ze vormen een halve cirkel. Er zijn veel interpretaties over de oorsprong en het doel van deze vorm, maar het maakte het in ieder geval mogelijk om een fabriek te hebben die makkelijker te bewaken was en dus te beschermen tegen dieven (zout was destijds immers veel geld waard). De Saline is ook georiënteerd op basis van de windrichtingen om het terrein, dat veel waterdamp produceerde, gezond te houden. In het hart van de Saline vinden we uiteindelijk een minisamenleving ten dienste van de zoutproductie. Alles moest ter plaatse te vinden zijn. De zoutwerkers woonden zelfs op het terrein in de berniers die waren ontworpen om 240 mensen te huisvesten, hoewel er tijdens de exploitatie van de Saline slechts 120 mensen tegelijkertijd werkten. In het centrum van de fabriek staat het gebouw van de directeur, het hoogste van het terrein met zijn zuilen en zijn centrale oculus op het fronton.
Deze fabriek is ook erg belangrijk omdat ze door haar maker, Claude Nicolas Ledoux, werd ontworpen als een architecturale utopie: de ideale stad Chaux. Dit concept, dat zijn tijd ver vooruit was, bleef slechts een papieren project, maar de Saline bewaart er enkele sporen van en het heeft architecten eeuwenlang geïnspireerd (zoals de Cité Radieuse van Le Corbusier of zelfs de Fondation Pinault).
De zoutproductieactiviteiten van de Saline eindigden in 1895. Het terrein van de Saline werd in 1927 aangekocht door het departement Doubs en staat sinds 1982 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Saline Royale d’Arc-et-Senans
Grande Rue
25610 Arc-et-Senans
het hele jaar open (openingstijden verschillen per seizoen)
Tarieven: 13 € / 9,50 € van 16 tot 25 jaar, studenten, werkzoekenden / 8 € van 6 tot 15 jaar / gratis onder 6 jaar
Hoe kom je er vanuit Parijs? Trein naar het station van Arc-et-Senans via Besançon of Dole (tussen 2u30 en 3u30 reistijd)
_
Inhoudsopgave
Bezoek de tuinen en geniet van het festival ‘Les Jardins en mouvements’
Dit festival vindt al 20 jaar elk jaar plaats van juni tot oktober en maakt de creatie van tijdelijke tuinen in de Saline mogelijk rondom een projectoproep met een wedstrijd. Dit jaar zijn de tijdelijke tuinen omgevormd tot permanente tuinen, wat erg leuk is. In totaal kun je 12 tuinen ontdekken die het hele jaar door te bezoeken zijn met verschillende sferen rondom 4 thematische triptieken die een andere kijk bieden op het plantaardige: het zaad, de bodem, het leven, aanpassing, fotosynthese, samenwerking…
Deze tuinen zijn ook een weerspiegeling van de oude percelen van de arbeiders, die hun moestuinen hadden in de tijd dat de Saline operationeel was. Binnenkort zal er ook een nieuw landschapsproject verschijnen (gepland voor juni 2022), een enorme Cirkel met ditmaal permanente tuinen waar we een biodiversiteitseiland kunnen ontdekken, geïnspireerd op de ideale Stad van Ledoux.
Te testen: loop het parcours ‘Les pieds sur terre’ (met beide voeten op de grond) waarbij je op blote voeten over verschillende oppervlakken loopt; loop de mist van de cirkel van cryptogamen in.
Jardins en mouvements
Van 13 juni tot 24 oktober 2021
_
Bezoek het terrein met de Histopad en de interactieve tafel in de permanente tentoonstellingen
Met dit systeem kun je over het terrein dwalen en uitleg krijgen over de geschiedenis van de plek. De permanente tentoonstellingen van de Saline zijn als volgt over het terrein verspreid:
- Een tentoonstelling over de geschiedenis van zout van productie tot consumptie, over alle continenten heen.
- Het Musée Ledoux: in de voormalige zoutfabriek bevindt zich nu een tentoonstelling met 60 maquettes van de gebouwen, bedacht en ontworpen door Ledoux.
- Een tentoonstelling Mémoire du lieu (Herinnering aan de plek) die het avontuur van de Saline vertelt.
- Een tentoonstelling over de uitvinding van Werelderfgoed die tot doel heeft dit concept uit te leggen.
De tip: de huur van de Histopad is inbegrepen in de toegangsprijs van het terrein!
_
Bezoek de tentoonstelling « La Sucrine royale » van Plonk & Replonk
Dit Zwitserse collectief werd oorspronkelijk opgericht door de broers Plonk. Plonk & Replonk zijn kunstenaars die gespecialiseerd zijn in hilarische fotomontages en het veranderen van de betekenis van oude ansichtkaarten. Bij de Saline hebben ze besloten de geschiedenis van dit iconische monument te herinterpreteren door er een vleugje gekte en fantasie aan toe te voegen met de creatie van het enigszins stuntelige personage Jean-Baptiste Glucose, die de transformatie van zout in suiker uitvindt. Je vindt ze terug in deze retrospectieve tentoonstelling, maar ook in het Lux Salina-spektakel waar ik je hieronder meer over vertel.
In het hart van de tentoonstelling, die is opgezet in het prachtige hoge gebouw van de Berne Ouest van de Saline, vinden we ook de kabouterfiguren terug, figuren die alomtegenwoordig zijn in het universum van Plonk & Replonk.
Tentoonstelling La Sucrine royale van Plonk & Replonk
Van 13 juni tot 31 oktober 2021
_
Bezoek de tentoonstelling « Destins de Cirque »
Deze tentoonstelling blikt terug op de geschiedenis van het circus aan de hand van zijn beroemde personages: de broers Fratellini, een Italiaans trio uit het begin van de 20e eeuw, Buffalo Bill, het legendarische personage uit het Amerikaanse westen en bizonjager, Barbette, een androgyne trapezeartiest, Chocolat, de eerste clown die in ziekenhuizen foto’s maakte, of La Goulue, die ook een dieren temster was (ik had trouwens een show in 2019 gezien, “La Goulue se tape l’affiche”, die hiernaar verwees)… De tentoonstelling presenteert objecten die afkomstig zijn uit het Mucem in Marseille en ook uit een privécollectie.
Het is in de 17e eeuw dat het moderne circus ontstond zoals we dat vandaag de dag kennen, hoewel het circus uiteraard al eerder bestond, want het is een kunstvorm waarvan we zeer oude sporen hebben gevonden in China rond 4500 v.Chr. Dit laatste is ook een erfgenaam van de Romeinse arena’s met de gevechts- en oorlogsshows uit de oudheid. Overigens komt de naam “Cirque” van het Latijnse “Circus”, wat “cirkel” betekent en de arena’s symboliseert waar de beroemde circusspektakels plaatsvonden. De vorm van de circustent van de huidige circussen stamt ook uit de oudheid. Daarna, in de middeleeuwen, krijgt het circus een andere vorm met de saltimbanques (kleine troepen die straattheater aanbieden), die het idee van reizen in deze kunstvorm introduceerden.
Vanaf de 18e eeuw zien we de ontwikkeling van paardenshows die ook het moderne circus zullen beïnvloeden. In de 19e eeuw worden de personages van clowns geïntegreerd in de voorstellingen om de toeschouwers tussen de nummers door te vermaken. We onderscheiden dan 2 soorten clowns: de witte clown die een serieus personage belichaamt en de Auguste, een erg onhandige clown. Het circus is ook een familiegeschiedenis, want het is een erfenis die wordt doorgegeven!
De tentoonstelling eindigt met het cirque Plume, een belangrijk circus in de regio Franche-Comté maar ook in de rest van de wereld, omdat zij een breuk markeerden met het traditionele circus met dieren door een meer eigentijdse versie van het circus te introduceren.
Tentoonstelling Destins de Cirque
Huis van de Directeur
Tot januari 2022
_
Woon het spektakel Lux Salina bij
Dit jaar was het de 5e editie van dit spektakel dat elke zomer in de Saline wordt opgevoerd en vanaf het begin door dezelfde persoon is geschreven, Dominique Landucci. Het basisidee van de show is om de lokale bevolking de kans te geven opnieuw verbinding te maken met cultuur, maar ook met deze plek die werkelijk deel uitmaakt van de geschiedenis van de stad. De show verandert trouwens elk jaar zodat de lokale bevolking elk jaar terug kan komen om te kijken. En elke avond past het spektakel zich ook aan volgens het aantal vrijwillige figuranten (ongeveer 150) die aan de show komen deelnemen.
Lux Salina is een spektakel van beelden in mapping geprojecteerd op de gevel van de Saline, van muziek (gecreëerd voor de show door Bruno Coulais) en van theater in 7 tableaus die de verschillende periodes uit de geschiedenis van de Saline vanaf de 18e eeuw tot vandaag vertellen. En daarnaast was er dit jaar ook de tussenkomst van het personage Jean-Baptiste Glucose, uitgevonden door Plonk & Replonk (in verband met de tentoonstelling waar ik het hierboven over had).
Ikzelf was een beetje sceptisch bij het zien van de show en vooral vond ik het verhaal een beetje moeilijk te volgen. Maar uiteindelijk werd het de dag erna gedeeltelijk duidelijk, toen we de tentoonstelling van Plonk & Replonk bezochten. Ik zou dus aanraden om de Saline en de tentoonstellingen te bezoeken voordat je de show ziet, als je de verschillende tableaus van Lux Salina beter wilt begrijpen. Speciale vermelding voor de twee schattige ezels van de Saline (verhip, ik ben hun namen vergeten…) die er een beetje slaperig uitzagen te midden van al die menselijke drukte, maar hun rol als figuranten prachtig speelden!
Lux Salina #5
Spektakel van 15 juli tot 21 augustus 2021
Elke donderdag-, vrijdag- en zaterdagavond met opening van de deuren om 20.00 uurTarieven: 15 € volle prijs
De goede tip: voor het spektakel kunnen de toeschouwers ook genieten van een wandeling in de verlichte tuinen
Catering op locatie mogelijk voor het spektakel (tarief 7 €)
_
Waar kun je ter plaatse picknicken? Op de picknickplaats van de Saline
In de tuinen van de Saline is er een ruimte die profiteert van picknickoverkappingen met tafels die toegankelijk zijn voor de bezoekers van de Saline die hun maaltijd willen meebrengen en ter plaatse willen eten (een initiatief dat ik erg goed doordacht vind). Het was voor ons de gelegenheid om even uit te rusten en enkele lokale producten te proeven (ambachtelijke limonade La Mortuancienne of mini zandkoekjes met comté en morieljes…).
_
Waar lunchen in de Saline? Bij La Table des jardins
Dit restaurant is geopend tijdens het zomerseizoen en biedt een “kleine kaart met streekproducten”. Het grote pluspunt is dat je daarna op het terras van het restaurant kunt gaan zitten, met een aantal tafels verspreid in het gedeelte vlakbij de tuin. De omgeving is daardoor uiterst aangenaam.
Aanrader: de lokale wijnen als je van wijnen uit de Jura houdt (of deze wilt ontdekken); de kleine bakjes ambachtelijk ijs als dessert!
La Table des Jardins
geopend in juni, juli en augustus 7 dagen per week / in het weekend en op feestdagen in april, mei en september
Prijzen: sandwiches vanaf € 5,50 en dagsalade voor € 5,80 / desserts tussen € 4 en € 6,50
_
Waar overnachten? Verblijf in het hotel*** van de Saline
Voor een totale onderdompeling in deze plek, kun je ook overnachten binnen de muren van het monument, in een van de 31 kamers ontworpen door Jean-Michel Wilmotte in het 3-sterrenhotel van de Saline. Het is ook een geweldige tip die ik je aanbeveel als je voor een weekend komt en ’s avonds blijft om de Lux Salina-show te bekijken.
De volgende ochtend wordt het ontbijt geserveerd in buffetvorm bij La Table des Jardins tussen 08:00 en 10:00 uur voor € 10 per persoon (en € 7 voor jongeren onder de 16 jaar). Bij mooi weer kun je aan de tafels in de tuinen gaan zitten (dezelfde als die van het restaurant La Table des Jardins), wat vooral heerlijk is als de zon schijnt.
Hôtel*** de la Saline Royale d’Arc et Senans
Kamerprijzen: vanaf € 86 voor een eenpersoonskamer en € 115 voor een tweepersoonskamer (+ toeristenbelasting € 1 per persoon per dag)
De tip: voor hotelgasten zijn de toegang tot het terrein, toegang tot tijdelijke exposities + de Lux Salina-show gratis! Daarnaast kunnen ze bij het vallen van de avond genieten van de verlichte tuinen!
_
Met dank aan de Saline Royale d’Arc-et-Senans en aan Charline van het agence aiRPur voor dit geweldige ontvangst. En ook dank aan mijn reisvriendinnen voor hun goede humeur (aarzel niet om een kijkje te nemen bij hun artikelen over de Saline): Copines de Bons Plans, le Blog de Lili en A la Conquête de L’Est!
Ik hoop dat ik je hiermee enthousiast heb gemaakt om de Saline d’Arc et Senans te ontdekken. En als jij zelf ook nog leuke adresjes of tips hebt voor deze bestemming, deel ze dan vooral in de reacties!
Fotocredits: Nicolas Diolez Foto's niet rechtenvrij, toestemming van de fotograaf is vereist vóór elk gebruik
