In oktober 2021 vertrok ik naar de Elzas voor 4 dagen fietsvakantie met mijn vriendin Mathilde van Stay Tunde for Life om de Boucle des 3 Pays te ontdekken! Deze internationale fietsroute van ongeveer 200 km (waarvan 45 km in de Sundgau, “Zuid-Elzas”), werd gecreëerd in 1996 en biedt een lus door Frankrijk, Zwitserland en Duitsland (3 landen dus!) aan beide kanten van de Rijn. De route verbindt de steden Mulhouse, Bad Bellingen, Lörrach, Bazel, Arlesheim en de Sundgau. Een prachtig traject dus, dat ik in dit artikel in detail zal beschrijven!
Hieronder geef ik je een beschrijving van onze route in chronologische volgorde met mijn suggesties voor stops onderweg, ideeën voor bezienswaardigheden en zoals altijd mijn selectie van goede adresjes langs de route natuurlijk!
Inhoudsopgave
Praktische informatie over de Boucle des 3 Pays
Voor deze 4-daagse tocht huurden we elektrische fietsen bij Trace Verte en ik moet zeggen dat je, zelfs met veel gebruik van trapondersteuning, behoorlijk sportief moet zijn om het traject in 4 dagen af te leggen. Als je meer tijd wilt nemen om bezienswaardigheden te bezoeken en in een rustig tempo te fietsen, lijkt 5 dagen me redelijker. Tenzij je natuurlijk erg sportief bent en onderweg niet veel wilt stoppen, in dat geval volstaan 3 à 4 dagen.
Wat betreft de weersomstandigheden hadden we het geluk dat we de eerste 3 dagen van onze tocht in oktober prachtig weer hadden, en ik raad je zeker aan om deze route tijdens de mooie dagen tussen april en oktober te doen.
Uitrusting voor de E-bikes VAE : we hadden fietstassen en kleine tassen aan het stuur van de fietsen, essentiële items om de nodige spullen voor onze dag mee te nemen (wisselende kleding en laagjes; onze mobiele telefoons, erg nuttig om de route te volgen met de applicatie GPX Viewer, GPX-track te downloaden van de site Alsace à vélo ; onze camera’s; een bidon met water; wat snacks voor als we moe werden; de accu’s voor de e-bikes). Onze bagage werd gelukkig elke dag van etappe naar etappe vervoerd.
De wegen van de Boucle des 3 pays: over het algemeen is de weg gemakkelijk (vooral op een e-bike) en erg comfortabel, grotendeels over beveiligde fietspaden. Je hoeft alleen het kleine lichtblauwe logo van de Boucle des 3 Pays “Dreiland Radweg”, ook wel “drielandenroute” genoemd, op de bordjes langs de route te volgen (soms zijn de bordjes een beetje verborgen, dus ik raad je aan heel alert te zijn; je zult zeker af en toe verdwalen, daarom is het essentieel om vooraf de GPS-route te downloaden).
Etappe 1: Mulhouse (Frankrijk)
Het was lang geleden dat ik in deze stad in de Haut-Rhin was geweest, en ik had er goede herinneringen aan. Helaas was het slechts een kort bezoek aan het begin en einde van onze reis, en ik hoop je binnenkort een completer artikel over deze Elzasser stad te kunnen aanbieden. Er is trouwens een street art-route (waarvan de plattegrond beschikbaar is bij het toeristenbureau van Mulhouse) die me erg leuk lijkt om te doen.
Mulhouse was dus het vertrek- maar ook het aankomstpunt van onze Boucle des 3 Pays. Hieronder geef ik je slechts één adres voor de lunch en twee ideeën voor fietstochten tijdens je verblijf in Mulhouse.
_
Waar lunchen in Mulhouse? Tilvist
Deze hybride plek is zowel een boetiek als een theesalon en wordt gerund door een vrouw vol energie en dynamiek. De plek is ideaal voor een informele lunch of een brunch in het weekend. Bovendien worden er regelmatig culturele en muzikale evenementen of workshops rondom welzijn georganiseerd.
Aanraders: Gevulde pretzel (5 €); samengestelde salades (9 €); bieren van een lokale ambachtelijke microbrouwerij zoals brouwerij Sainte Cru (5 € per flesje van 33cl); pralinékoekje (1,50 €).
Tilvist
23 rue de la Moselle 68100 Mulhouse
elke dag geopend behalve maandag en zondag
Lunchmenu met drankje naar keuze + hoofdgerecht + dessert voor 13,50 €
_
Maak een begeleide fietstocht met een greeter
Tijdens ons bezoek aan het begin van ons verblijf maakten we een fietstour met gids samen met Florent, een greeter (lokale bewoners die vrijwillig en gratis hun stad laten ontdekken, waarover ik je op de blog al vaker heb verteld).
Hij nam ons mee door de industriële wijk van de stad en langs de voormalige huizen van textieldrukkers, om ons “zijn Mulhouse” te laten ontdekken. Het was een gelegenheid om het rijke industriële verleden van de stad Mulhouse te begrijpen (met bijvoorbeeld de voormalige DMC-fabriek, die naaigaren maakt en waar nog steeds ongeveer 200 mensen werken). En omdat we op de fiets waren, konden we snel weg van het stadscentrum en deze wat meer afgelegen plekken bezoeken die je zelden ziet als je te voet bent.
We ontdekten ook de cité ouvrière van Mulhouse, een wijk voor de arbeiders van de textielfabrieken van de stad, gebouwd aan het eind van de 19e eeuw. Ik raad je ook aan om de cité Manifeste te bekijken, een complex van 61 woningen die de filosofie en het stedenbouwkundig plan van de arbeiderswijk overnemen en herinterpreteren door grote namen uit de architectuurwereld voor de 150ste verjaardag van de arbeiderswijk.
_
Te bezoeken in de omgeving van Mulhouse: de abdij van Ottmarsheim
Gelegen aan de Route Romane d’Alsace, is de kerk Saints Pierre et Paul in Ottmarsheim een juweel van romaanse architectuur uit de 11e eeuw en ze is zeker een tussenstop waard. Gebouwd tussen 1030 en 1040 door Rodolphe d’Altenbourg, een van de grondleggers van de familie Habsburg, is het een kopie van de Paltskapel van Aken met zijn gecentreerde achthoekige plattegrond. Je kunt de kerk onder andere bezoeken via theatrale rondleidingen in kostuum die ons meenemen naar het hart van de 11e eeuw met de graaf of gravin van Altenbourg.
Abdij van Ottmarsheim
1 Rue du Couvent, 68490 Ottmarsheim
Vrije toegang elke dag van 8.00 tot 18.00 uur
Tarieven voor theatrale rondleidingen (duur 1 uur, in het weekend): 5 € volwassene / gratis voor kinderen tot 12 jaar (reservering verplicht)
Meer informatie op de website van de gemeente Ottmarsheim
Met de fiets bereikbaar via de Boucle des 3 Pays (reken op 1,5 uur fietsen vanaf Mulhouse)
Etappe 2: Bad Bellingen (Duitsland)
Onderweg (en op de fiets!) staken we zonder moeite de grens over om in Duitsland terecht te komen. Onze eerste stop langs de Rijn was de stad Bad Bellingen. Deze Duitse gemeente in Baden-Württemberg ligt in het district Freiburg im Breisgau, in het zuidelijke deel van het Zwarte Woud en staat vooral bekend om haar thermaalbaden die bijzonder geschikt zijn voor de behandeling van gewrichts- en rugpijn.
_
Waar ontspannen in Bad Bellingen? De Balinea Thermen
Deze thermen, die in het hart van een bosrijk park liggen, zijn een zeer populaire plek voor ontspanning onder de inwoners van de stad en toeristen die op doorreis zijn. Na een heerlijke dag fietsen moet ik zeggen dat het ontspannen van mijn spieren in de warmwaterbronnen van het etablissement enorm deugddoend was! Helaas hebben we niet veel foto’s kunnen maken in de thermen, omdat dat over het algemeen niet is toegestaan en door andere gasten als ongepast wordt ervaren.
Op het programma voor de 1000 m² aan zwemwater: een zwembad met natuurlijk thermaalwater waarvan de temperatuur varieert tussen 34 en 36°C; een saunagedeelte; twee grote buitenbaden met stromingen, masserende ligstoelen, enz.; een grote ligweide met ligstoelen; een gedeelte “wellnesswereld”; en een bar met gezonde hapjes en drankjes.
Balinea Thermen
Badstraße 14, 79415 Bad Bellingen
Tarieven: individueel ticket van maandag t/m vrijdag 16,50 € en 18 € in het weekend en op feestdagen
De goede deal: avondtarief vanaf 18.00 uur voor 8,50 €
Link naar de website van de thermen
_
Waar dineren in Bad Bellingen? Restaurant van Hotel Markushof
Dit 3-sterrenhotel, beheerd door de familie Speck, biedt ook een kwaliteitsrestaurant in Bad Bellingen. We hebben er niet overnacht, maar we hebben er een zeer mooie gastronomische avond doorgebracht, ideaal om de specialiteiten uit de regio te ontdekken.
Aanrader: hun heerlijke aardappelkoekje (rösti) waarvan ik meerdere keren heb bijbesteld.
Restaurant van Hotel Markushof
Badstraß6, 79415 Bad Bellingen
_
Waar overnachten in Bad Bellingen? Aparthotel Badblick
Het Aparthotel Badblick is ideaal gelegen in Bad Bellingen, omdat je gemakkelijk naar de Balinea Thermen kunt lopen, waar ik het hierboven over had. Dit hotel is perfect voor fietsers omdat het het label « Bett und Bike » heeft en beschikt over een beveiligde fietsenstalling!
Aparthotel Badblick
Rheinstraße 4, 79415 Bad Bellingen
Etappe 3: Lörrach (Duitsland)
Deze stad in het zuidwesten van Baden-Württemberg, gelegen op het kruispunt van drie landen, is erg commercieel en cultureel dynamisch. Het herbergt ook veel textielindustrieën, een beetje zoals in Mulhouse. We hebben er overdag een culturele stop gemaakt met de fiets om het Drielandenmuseum en het kasteel van Rötteln te bezoeken.
_
Wat te doen in Lörrach? Het Drielandenmuseum bezoeken
Het Drielandenmuseum, dat meerdere keren is onderscheiden, is het enige drielandenmuseum van Europa. Naast de tentoonstelling over de Drie Landen in het Duits en Frans, presenteert het ook de centrale permanente tentoonstelling over het heden en verleden van de regio van de Drie Grenzen in de Boven-Rijn. Daarnaast organiseert het elk jaar verschillende tijdelijke tentoonstellingen. Ten slotte is er een zaal met een expositie over de oorlog van 1870, die met name de situatie van de Elzas uitlegt toen deze in 1871 weer Duits werd, daarna in 1918/1919 weer Frans, en vervolgens opnieuw Duits tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Ik vind een bezoek aan dit museum enorm interessant om te proberen de zeer specifieke situatie van deze samengestelde regio te begrijpen, en het sluit bovendien perfect aan op de fietstocht Boucle des 3 Pays.
Drielandenmuseum
Basler Straße 143, 79540 Lörrach (op twee minuten van het marktplein)
Museum geopend van dinsdag t/m zondag van 11.00 tot 18.00 uur
Tarieven: 3 € volwassene / gereduceerd 1 € / gratis – 6 jaar
Link naar de website van het museum
_
Wat te doen in Lörrach? Kasteel Rötteln bezoeken
Het kasteel van Rötteln is een van de grootste kasteelruïnes in Zuid-Baden. Het ligt op een rotsachtige uitloper die uitkijkt over Lörrach en biedt bezoekers een buitengewoon uitzicht: over Lörrach en het Rijndal, richting Bazel en tot aan de Alpen. Het is dus een essentiële stop als je in de buurt bent. Een klein deel van het kasteel is toegankelijk tegen betaling (een gedeelte dat wij niet hebben bezocht), maar het grootste deel van de site is gratis toegankelijk, wat erg handig is. Er is zelfs een plek om je fiets te stallen en vast te zetten!
Château de Rötteln
Burg Rötteln, 79541 Lörrach
_
Waar lunchen in Lörrach? Bij Fräulein Burg
Dit adres is het restaurant van het kasteel van Rötteln waar ik je net over vertelde. Tijdens zonnige dagen is het heerlijk lunchen op het terras van de zaak, dat een prachtig uitzicht over de omgeving biedt.
De keuken is vrij eenvoudig, maar het is wel dé plek om enkele Duitse specialiteiten te proeven. Pas op dat je niet in dezelfde val trapt als wij door een Elzasser “salade” te bestellen in de hoop een gezond gerecht te krijgen; in werkelijkheid zit er namelijk geen groente in! Het menu is wel volledig in het Duits, dus als je geen Duits spreekt, kan dat een klein probleem zijn (gelukkig hielp een dame die Frans sprak ons…). Het was voor mij ook de gelegenheid om een “klein” Duits biertje te drinken.
Restaurant Fräulein Burg
Röttelnweiler 47, 79541 Lörrach
Etappe 4: Bazel (Zwitserland)
Na Duitsland zijn we nu in het 3e land van de tocht, Zwitserland. We hebben een snel fietstochtje door de stad Bazel gemaakt, waar ik je binnenkort in een uitgebreider artikel meer over zal vertellen, omdat ik inmiddels alweer ben teruggekeerd voor een weekend in de Zwitserse stad.
We maakten een essentiële tussenstop bij het Drielandenpunt van Bazel, een historische plek op het kruispunt van de 3 landen langs de Rijn: Frankrijk, Zwitserland en Duitsland. Vanaf daar kun je de Drielandenbrug (het symbool van de route) tussen Weil am Rhein (Duitsland) en Huningue (Frankrijk) bewonderen. Breng ook een bezoek aan het stadhuis dat verrast door zijn rode gevel en veelkleurige muurschilderingen. Daarna kun je te voet door de straatjes van Bazel dwalen, waaronder het steegje “Gerbergässlein”, bekend om zijn street art. Mis ook de Barfüsserplatz niet, de Tinguely-fontein (een beroemd kunstwerk met bewegende mechanische sculpturen) en breng een bezoek aan de kathedraal van Bazel (Basler Münster). Vanaf het terras achter de kathedraal heb je bovendien een adembenemend uitzicht over de daken van de stad en de rivier.
Een paar fotospots in Bazel: de Drielandenbrug, de oevers van de Rijn, het Eaux-Vives-park, de haven van Bazel, de “Récup’Art”-bars in Klybeck, de Tinguely-fontein, de kathedraal van Bazel, het Stadhuis, de street art-muurschildering in Gerbergässlein.
Let op voor fietsers: sommige delen van de stad zijn enkel voor voetgangers, vooral de kleine straatjes.
Etappe 5: Arlesheim (Zwitserland)
Dit charmante, traditionele Zwitserse dorp ligt nog steeds in Zwitserland, op ongeveer 10 km van Bazel (waar ik net over sprak), in het kanton Bazel-Landschap.
_
Waar overnachten in Arlesheim? Hotel Gasthof zum Ochsen
Dit 4-sterrenhotel, gevestigd in een oud traditioneel huis, verwelkomt fietstoeristen met aangepaste faciliteiten en is de eerste in zijn soort in het noordwesten van Zwitserland. Er is een speciale plek op de parkeerplaats voor fietsen, inclusief de mogelijkheid om je elektrische fiets op te laden tijdens je verblijf (wat extreem handig is, dat moet ik toegeven). We verbleven met Mathilde in een grote tweepersoonskamer met twee uiterst comfortabele eenpersoonsbedden. En het ontbijt was ook van zeer goede kwaliteit, wat altijd een fijn pluspunt is.
De tip: voor hotelgasten is er op elke verdieping een bar met gratis drankjes beschikbaar (bier van een lokale brouwerij uit Bazel, mineraalwater, Nespresso-koffie en thee), evenals vers fruit.
Hôtel Gasthof zum Ochsen
Ermitagestrasse 16, 4144 Arlesheim
_
Waar dineren in Arlesheim? Restaurant van hotel Gasthof zum Ochsen
Het restaurant van het hotel waar we verbleven, is erg bekend in de buurt vanwege zijn vleesspecialiteiten, bereid met de beste stukken van hun eigen slagerij met het beroemde kwaliteitslabel “Jenzer Natura”. Chef-kok Dominic Meier serveert gerechten op basis van marktverse en seizoensgebonden producten. Het is een zeer geliefde plek voor fijnproevers uit de regio en wijnliefhebbers.
Als je in het hotel logeert, raad ik je dan ook ten zeerste aan om jezelf te verwennen door dit heerlijke gastronomische adres te testen en zo de regionale specialiteiten en enkele goede lokale wijnen te ontdekken!
Restaurant de l’hôtel Gasthof zum Ochsen
De tip: het dagmenu voor 28 CHF (van maandag t/m vrijdag voor de lunch)
Prijs: 3-gangenmenu 78 CHF / 4-gangenmenu 87 CHF / voorgerecht à la carte tussen 14 en 25 CHF / hoofdgerechten à la carte tussen 35 en 55 CHF
Etappe 6: de Sundgau (Zuid-Elzas, Frankrijk)
De “Sundgau” is een gebied in het zuiden van de Elzas op een seismische breuklijn. Het kenmerkt zich door zijn prachtige vakwerkhuizen, talloze vijvers, schitterende landschappen en authentiek erfgoed. Ook de cultuur van de Elzasser Jura is zeer sterk aanwezig in deze regio.
Tijdens je fietstocht door de Sundgau raad ik je vooral aan om de charmante, traditionele dorpen van de regio te bezoeken. Hieronder geef ik je enkele ideeën voor plekken om te ontdekken! Helaas hebben we er niet al te veel van kunnen genieten, omdat het vanaf dit deel van de tocht bijna onafgebroken met bakken uit de hemel kwam, waardoor het iets minder geschikt was voor bezichtigingen.
- Altkirch : Dit is de hoofdstad van de Sundgau. Je kunt er het Musée Sundgauvien ontdekken, maar ook een wandelroute langs street-artwerken die op verschillende gevels in de stad zijn aangebracht, zonder de tentoonstellingen van het CRAC (Centre Rhénan d’Art Contemporain) te vergeten.
- Illtall : Een nieuwe gemeente ontstaan uit de fusie van Oberdorf, Grentzingen en Henflingen, waar je langs de hoofdstraat prachtige, rijkelijk met bloemen versierde vakwerkhuizen vindt.
- Hirsingue : Dit stadje met 2700 inwoners hoort bij de besloten club van 11 Elzasser gemeenten die met 4 bloemen zijn bekroond. Het wordt doorkruist door het beekje Felbach, waar je talloze eenden ziet. De straten, in de schaduw van prachtige lindenbomen en versierd met mooie vakwerkhuizen, zijn ideaal voor een rustige, landelijke wandeling. We verbleven hier tijdens onze reis door dit gebied en ik geef je hieronder een paar goede adressen in Hirsingue om te overnachten en te eten.
_
Bezoek het Château Landskron
Het Château du Landskron, gelegen in de Jura Alsacien, op een steenworp afstand van het dorp Leymen en de Zwitserse grens, torent hoog boven de vallei uit. Het werd in 1689 volgens plannen van Vauban omgebouwd tot garnizoen, in 1817 platgebrand en gebombardeerd, en uiteindelijk in 1923 geclassificeerd als historisch monument. Je kunt er een kerker uit de 13e eeuw ontdekken, evenals torens en de overblijfselen van de kapel en de waterput. Een bezoek aan de ruïnes van dit kasteel is een heerlijk moment voor een wandeling in de natuur.
Een punt van aandacht voor fietsers: de klim naar het kasteel is erg steil. Zelfs met de elektrische ondersteuning van onze fietsen hadden Mathilde en ik het zwaar! Dus om deze klim zonder elektrische fiets te doen, moet je echt goed getraind zijn!
Château Landskron
Toegang: Neem na het station de Rue du Landskron, volg deze tot het kruispunt met de Rue Annexe Tannwald, sla daar linksaf en ga bergop richting het Landskron.
Goede tip: de kasteelruïnes zijn vrij en gratis toegankelijk voor bezoekers.
_
Bezoek het boerenmuseum van Oltingue (Musée Paysan)
Dit boerenmuseum werd in de jaren 60 opgericht door een priester die objecten verzamelde bij de inwoners, met als doel de verdwijnende landelijke wereld in kaart te brengen. Het museum is gevestigd in een huis uit de 16e eeuw, dat ooit een herberg en een koetshuis was. Aarzel niet om even te stoppen voor een duik in de landelijke authenticiteit van de streek.
Musée Paysan d’Oltingue
10 Rue Principale, 68480 Oltingue
Geopend op zondag van 14.00 tot 17.00 uur van 1 maart tot 15 november en op dinsdag, donderdag, zaterdag en zondag van 15.00 tot 18.00 uur van 15 juni tot 30 september.
Tarief: € 2,50 entree
_
Waar lunchen in Leymen? La Couronne d’Or
Dit restaurant ligt in Leymen, dus het is de ideale plek om te lunchen na bijvoorbeeld je bezoek aan het Château Landskron. Het beschikt over een zeer aangenaam terras voor de zomer (dat helaas gesloten was toen wij er waren). De plek biedt verse en seizoensgebonden producten, al ontbrak het naar mijn smaak een beetje aan lokale specialiteiten.
Restaurant La Couronne d’Or
10 Rue Principale, 68220 Leymen
Prijs: voorgerechten tussen € 4 en € 16 / hoofdgerechten tussen € 16 en € 34
_
Waar overnachten in Hirsingue? B&B Eichestuba
Deze charmante, onlangs volledig gerenoveerde B&B bevindt zich in het kleine dorpje Hirsingue. Ter info: Eichestuba betekent ‘eikenkamer’ in het Elzasser dialect. We werden er hartelijk ontvangen door Marie-Ange en Didier Duchene die ons bij hen thuis lieten logeren. Ik verbleef zelf in de kamer Vignoble.
De extra touch: als je net als ik een wijnliefhebber bent, verkoopt Didier ook lokale wijnen als je de wijngaard van deze regio wilt ontdekken, maar ook enkele producten van lokale ambachtslieden!
B&B Eichestuba
28 Rue Raoul Lang, 68560 Hirsingue
Tarieven: € 52 voor één persoon inclusief ontbijt / € 60 voor 2 personen inclusief ontbijt
_
Waar dineren in Hirsingue? Auberge des 3 Vallées
Deze kleine familieherberg, gerund door Annick en Pieter Harens, ligt in het dorpje Hirsingue, op 5 minuten lopen van de B&B waar ik hierboven over vertelde. Dit maakt het de ideale plek om te gaan eten als je daar overnacht. Het restaurant serveert rijke en gevarieerde lokale gerechten en ik raad je vooral aan om de specialiteit van de Sundgau te proeven waar ik gek op was, de beroemde gefrituurde karper (goede tip gekregen in de B&B waar we logeerden: neem de “filet” van gefrituurde karper om de graten te vermijden / € 20,30). Een must in de regio! Als dessert raad ik ook de kougelhopf-ijs met kirsch uit de Elzas aan (€ 7,90).
Auberge des 3 Vallées
16 Rue d’Altkirch, 68560 Hirsingue
Rustdagen: maandagavond en woensdag
Prijs: menu du terroir à € 32,30 / menu du marché à € 37,80
_
Met dank aan het bureau voor toerisme van de Elzas, Alsace à Vélo, het bureau voor toerisme van Mulhouse, het bureau voor toerisme van Bad Bellingen, het bureau voor toerisme van Pays de Saint-Louis, het bureau voor toerisme van de Sundgau en het agentschap aiRPur voor dit prachtige onthaal. En ook dank aan mijn geweldige reisgenoot, mijn Mathilde, voor haar goede humeur, haar geduld en voor het waken over mij tijdens de lastige momenten (aarzel niet om een kijkje te nemen op haar artikel over deze route)!
Ik hoop dat ik je met dit alles heb weten te overtuigen om de Elzas en de Boucle des 3 Pays te ontdekken of herontdekken. Als jij zelf ook nog tips hebt voor deze bestemming, deel ze dan gerust in de reacties!
Fotocredits: Melle Bon Plan en Stay Tuned for Life Foto's zijn niet rechtenvrij, toestemming van de fotograaf is verplicht voor elk gebruik
